avow logo

AVOW

Lansio Rhaglen Sgrinio Ymlediadau Aortig Abdomenol Cymru

Bydd dynion 65 oed yng Nghymru yn cael eu gwahodd i gymryd rhan mewn rhaglen sgrinio newydd a gaiff ei lansio heddiw (1 Mai, 2013) gan Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Bydd Rhaglen Sgrinio Ymlediadau Aortig Abdomenol Cymru yn cynnig un prawf cyflym, di-boen i chwilio am gyflwr a allai roi bywyd yn y fantol pe na bai’n cael ei ddarganfod.

Y brif bibell waed sy’n cyflenwi gwaed i’r corff yw’r aorta. Weithiau, wrth i bobl fynd yn hyn, mae mur yr aorta yn yr abdomen yn gallu gwanhau a llacio gan greu ymlediad.  Pan fydd hyn yn digwydd mae perygl y gall yr aorta hollti neu rwygo.

Ni fydd pob ymlediad yn rhwygo ond os bydd hynny’n digwydd mae’r siawns o gyrraedd yr ysbyty mewn pryd a goroesi llawdriniaeth yn fach.

Nod y rhaglen sgrinio newydd yw lleihau’r risg y bydd ymlediad yn rhwygo drwy ei ganfod yn gynnar, gwaith monitro priodol a thriniaeth.

Meddai Llywela Wilson, Pennaeth Rhaglen Sgrinio Ymlediadau Aortig Abdomenol Cymru, “Byddem yn annog pob dyn sydd wedi cael apwyntiad sgrinio ar gyfer ymlediad aortig abdomenol i fanteisio ar y cyfle i gael y gwiriad iechyd cyflym hwn sydd am ddim ac sy’n  wiriad pwysig iawn.

“Nid oes unrhyw arwyddion na symptomau i ddangos bod gennych ymlediad felly ni fydd y rhan fwyaf o ddynion yn gwybod dim nes i’r ymlediad rwygo, a bydd eu siawns o oroesi wedyn yn wael iawn.

“Nod y rhaglen sgrinio yw lleihau’r risg drwy roi sgan uwchsain syml a di-boen i ddynion i ddarganfod a oes ganddynt ymlediad aortig abdomenol.

“Dim ond ychydig funudau y mae’r broses sgrinio yn ei gymryd ond gallai helpu i achub eich bywyd.”

Gall ymlediad aortig abdomenol ddigwydd i unrhyw un ond mae fwyaf cyffredin ymysg dynion sy’n 65 oed a throsodd ac sy’n ysmygu, sydd â phwysedd gwaed uchel, neu sydd â hanes o ymlediad yn y teulu.

Os bydd ymlediad yn rhwygo, gall achosi gwaedu mewnol difrifol a risg uchel o farwolaeth.  Amcangyfrifir y bydd 80 y cant o bobl sy’n cael ymlediad sy’n rhwygo yn marw, a hynny cyn cyrraedd yr ysbyty fel arfer.

Nod y rhaglen sgrinio yw haneru nifer y marwolaethau yn sgil ymlediad sy’n rhwygo ymysg y dynion a wahoddir i gael eu sgrinio, erbyn 2025.

O heddiw ymlaen (Mai 1, 2013), bydd llythyr yn cael ei anfon at bob dyn 65 oed sy’n byw yng Nghymru ac sydd wedi cofrestru gyda phractis meddyg teulu, yn ei wahodd i apwyntiad sgrinio a fydd yn cymryd rhwng deg a 15 munud i’w gwblhau.

Caiff clinigau sgrinio eu cynnal yn rheolaidd mewn lleoliadau ledled Cymru fel practisau meddygon teulu, ysbytai cymunedol a chyfleusterau iechyd cymunedol.

Cyn hyn cynhaliwyd nifer fach o raglenni sgrinio unigol mewn meddygfeydd mewn rhai rhannau o Gymru ond dyma fydd y rhaglen sgrinio gyntaf ar gyfer Cymru gyfan.

Bydd y rhan fwyaf o ddynion yn cael canlyniad normal felly ni fydd angen iddynt gael eu sgrinio eto.

Os canfyddir ymlediad, gallai fod yn fach, yn ganolig, neu’n fawr.  Bydd dynion ag ymlediad bach yn cael eu gwahodd yn ôl i gael sgan monitro bob blwyddyn, a bydd y rhai ag ymlediad canolig yn cael eu gwahodd i gael sganiau monitro bob tri mis.

Caiff dynion ag ymlediad mawr eu hanfon i’r ysbyty i drafod llawdriniaeth i’w gywiro gyda thîm arbenigol.

Yn ddiweddar cafodd llysgennad y rhaglen Ymlediadau Aortig Abdomenol, sef y cyn-chwaraewr rygbi rhyngwladol JJ Williams, ei ben-blwydd yn 65 oed a bydd yn derbyn ei wahoddiad i gael ei sgrinio.

Meddai, “Mae’n rhaid i mi gyfaddef nad oeddwn yn ymwybodol o’r cyflwr hwn ond cyn gynted ag y dysgais pa mor ddifrifol y gall fod roeddwn yn benderfynol o fanteisio ar y cynnig i gael fy sgrinio.

“Gwn mai anaml y mae’r rhan fwyaf o ddynion yn mynd at y meddyg neu’n sôn am eu problemau iechyd a dyna pam roeddwn eisiau cefnogi’r rhaglen hon a lledaenu’r neges y gallai prawf deng munud syml helpu i achub eich bywyd.

“Os oes gennych ymlediad, mae cael eich sgrinio’n sicrhau y bydd yn cael ei ganfod yn gynnar ac, yn dibynnu ar ei faint, gallwch gael eich monitro’n rheolaidd neu gael cynnig triniaeth briodol.”

Er y gall ymlediad ddigwydd i unrhyw un, gall pobl gymryd camau i leihau eu risg o gael ymlediad.

Mae’r rhain yn cynnwys rhoi’r gorau i ysmygu, bwyta deiet cytbwys ac iach, cynnal pwysau iach a gwneud ymarfer corff yn rheolaidd.

Mae rhagor o wybodaeth am y Rhaglen Sgrinio Ymlediadau Aortig Abdomenol  ar gael o wefan y rhaglen yn www.aaascreening.wales.nhs.uk

Caiff unrhyw un nad yw’n gymwys i gael ei sgrinio fel rhan o’r rhaglen ond sy’n bryderus am hanes o ymlediad aortig abdomenol yn y teulu ei gynghori i siarad â’i feddyg teulu.

ASTUDIAETH ACHOS

Roedd penderfyniad Gordon Lewis i dderbyn gwahoddiad gan ei feddyg teulu i gael sgan ar gyfer ymlediad aortig abdomenol pan gyrhaeddodd 65 oed yn benderfyniad a achubodd ei fywyd.

Canfuwyd bod gan y cyn-löwr o Abercwmboi ymlediad mawr ac o fewn wythnos iddo gael y sgan cafodd lawdriniaeth yn Ysbyty Brenhinol Morgannwg, Llantrisant i gywiro’r ymlediad.

Mae bellach yn annog dynion eraill 65 oed a throsodd i dderbyn y gwahoddiad i gymryd rhan yn y rhaglen sgrinio newydd yng Nghymru.

Meddai Gordon, sy’n dad i dri o blant, “Wnes i ddim sylweddoli bod dim byd yn bod arna i oherwydd doedd gen i ddim symptomau ac roeddwn wedi bod yn teimlo’n iawn felly pan ddywedwyd wrthyf  eu bod wedi darganfod ymlediad, roedd yn sioc fawr i mi.

“Rwy’n falch iawn fy mod wedi mynd i gael fy sgrinio oherwydd roedd gen i ymlediad mawr a allai fod wedi rhwygo unrhyw funud. Cefais fy nghyfeirio ar unwaith i’r ysbyty ac o fewn wythnos cefais lawdriniaeth.”

Llwyddodd Mr Lewis, sy’n daid i ddau o blant, i ddod ato’i hun yn dda ar ôl y llawdriniaeth ac ymhen chwe wythnos roedd pethau yn ôl fel yr oeddent, gymaint felly nes i’w feddyg ddweud wrtho nad oedd yn gallu credu ei fod wedi cael llawdriniaeth.

Mae’n gwybod pa mor ffodus yr oedd ac mae’n benderfynol o annog dynion eraill i fanteisio ar y sgan.

Meddai, “Mae’n bwysig iawn cael y sgan hwn ac mae fy nheulu a minnau’n ddiolchgar iawn fy mod wedi manteisio arno. Os byddwch yn ffodus, ni fydd gennych ymlediad ond os caiff un ei ddarganfod, byddwch yn falch iawn eich bod wedi derbyn y gwahoddiad oherwydd mae’n achub eich bywyd, yn ddi-os.

“Ers cael fy llawdriniaeth rwyf wedi sylweddoli bod hyn yn rhywbeth sy’n gallu effeithio ar nifer o ddynion fy oedran i a byddaf yn dweud wrth ffrindiau y dylent hwythau gael y sgan.  ”

FFEIL FFEITHIAU

Pethau y mae angen i chi eu gwybod am ymlediad aortig abdomenol

  • Mae ymlediad aortig abdomenol chwe gwaith yn fwy cyffredin ymysg dynion na menywod, ac mae’n fwyfwy cyffredin wrth i chi fynd yn hyn.
  • Mae ymlediadau sy’n rhwygo yn achosi nifer fach ond arwyddocaol o farwolaethau yn y DU.  Yn y DU, amcangyfrifir bod 8,000 o bobl yn marw bob blwyddyn yn sgil ymlediad aortig sy’n rhwygo.  Ymysg dynion dros 65 oed, mae ymlediad sy’n rhwygo yn gyfrifol am 2.1 y cant o’r holl farwolaethau.
  • Yng Nghymru yn 2010, roedd 246 o farwolaethau yn sgil ymlediad aortig abdomenol ymysg dynion, ac roedd 95 y cant ohonynt ymysg dynion dros 65 oed.  Mae tua hanner y marwolaethau a briodolir i ymlediadau sy’n rhwygo yn digwydd cyn i’r claf gyrraedd yr ysbyty
  • Bydd tua 95 o bob 100 (95 y cant) o ddynion sy’n cael eu sgrinio am ymlediad aortig abdomenol yn cael canlyniad normal
  • Bydd gan tua phedwar o bob 100 o ddynion (4 y cant) ymlediad bach neu ganolig
  • Bydd gan tua chwech o bob 1,000 o ddynion (0.6 y cant) ymlediad aortig mawr.

Rhif Elusen: 1043989 Rhif Cwmni Cyfyngedig trwy Warrant: 2993429 2017

Cynllun a datblygiad y wefan: Colony of Ants Web Design